Wat gebeurt er als je als raadslid zelf keuzes moet maken in het energiesysteem? Tijdens de regionale radenbijeenkomst in Tiel gingen raadsleden uit FruitDelta Rivierenland aan vijf tafels die uitdaging aan. Al snel bleek: een goed energiesysteem draait niet alleen om techniek, maar vooral ook om keuzes, timing en samenwerking.
Bij de opening vroeg procesmanager RES FruitDelta Rivierenland Annemieke Spit wie bekend was met het begrip netcongestie. Veel handen en instemmende reacties. Het onderwerp is inmiddels bepaald niet meer nieuw.
De uitbreiding van het elektriciteitsnet is onderweg, maar grote uitbreidingen vragen tijd. Ondertussen groeit de vraag naar elektriciteit verder. We willen woningen bouwen, bedrijven laten groeien, verduurzamen en steeds meer elektrisch reizen en verwarmen.
Dat betekent dat niet alles overal en tegelijkertijd kan. Energie vraagt om ruimte en ruimtelijke ontwikkelingen vragen om energie. Met het Regionaal Programma Energiesysteem (RPE) brengt de regio die samenhang en de keuzes die daaruit voortkomen in beeld. Van oktober tot en met december volgt hierover een verdere toelichting tijdens een ronde langs de gemeenteraden.
Zelf ervaren wat keuzes betekenen
Na de introductie was het tijd om zelf aan de knoppen te zitten. Onder begeleiding van Machiel Bakx van Energiegames speelden de raadsleden in acht rondes een simulatie van het energiesysteem, met steeds veranderende omstandigheden.
Aan vijf tafels ontstonden verschillende strategieën. Investeren we in het elektriciteitsnet? Zetten we in op extra duurzame opwek? Besparen we energie? En welke keuze maken we eerst?
Juist die volgorde bleek belangrijk. Zo besloot een tafel gezamenlijk flink in te zetten op netverzwaring. Daarvoor moesten partijen samenwerken en middelen bij elkaar brengen. Een paar rondes later bleek die investering door andere keuzes minder noodzakelijk dan vooraf gedacht.
Ook het weer gooide regelmatig roet in het eten. Een energiesysteem dat goed in balans leek, kon tijdens een koude periode ineens onder druk komen te staan doordat veel meer energie nodig was voor het verwarmen van woningen.
Dat leverde aan de tafels volop discussie op. Kunnen we zulke ingewikkelde keuzes niet beter aan de experts overlaten? Maar ook een ander inzicht kwam regelmatig terug: wat je niet gebruikt, hoef je ook niet op te wekken of door het elektriciteitsnet te vervoeren. Energiebesparing en isolatie bleken daarmee minstens zo interessant als investeren in nieuwe infrastructuur of opwek.
Wanneer heb je eigenlijk gewonnen?
Vooraf kregen de deelnemers de vraag wanneer zij het spel als gewonnen zouden beschouwen. De antwoorden liepen uiteen: als iedereen voldoende stroom en warmte heeft, als vraag en aanbod in balans zijn, als we zonder fossiele energie kunnen, als de netcongestie is opgelost of als gemeenten samen tot een slim energiesysteem komen.
Een antwoord vatte het doel van de avond misschien nog het beste samen:
“Als ik inzicht heb gekregen in de knoppen waar ik als raadslid aan kan draaien.”
Na afloop werd opnieuw de balans opgemaakt. Wanneer vraagt een lokale keuze om regionale afstemming? Het antwoord aan veel tafels was duidelijk: vaak – en volgens sommigen zelfs altijd. Zeker wanneer het gaat om grote ontwikkelingen, uitbreiding van het elektriciteitsnet of het verdelen van schaarse ruimte en netcapaciteit houden keuzes niet op bij de gemeentegrens.
Wanneer werkt het regionale energiesysteem dan goed? Ook daar tekende zich een duidelijke lijn af: wanneer vraag en aanbod in balans zijn, kansen goed worden benut en gemeenten hun keuzes met elkaar afstemmen.
De simulatie was natuurlijk een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Maar één ding werd gedurende de avond steeds duidelijker: de energietransitie is niet één keuze of één oplossing. Het gaat om samenhang, samenwerking en vooral om de juiste keuzes op het juiste moment.