De energietransitie in Rivierenland komt in een nieuwe fase. Waar de focus eerder lag op duurzame opwek, verschuift de opgave naar het organiseren van het energiesysteem als geheel. Met netcongestie als blijvende realiteit, een groeiende vraag en grote ruimtelijke ontwikkelingen is samenhang noodzakelijk.
Daarom werken gemeenten, provincie, netbeheerders en andere partners aan het Regionaal Programma Energiesysteem (RPE), op basis van de opdracht van de Stuurgroep RES/GEIS van 11 december 2025.
Van inzicht naar richting
Het RPE start met het gezamenlijk in beeld brengen van het energiesysteem: elektriciteit, warmte, opslag en energiebesparing in samenhang. Dit vormt de basis voor richtinggevende keuzes over flexibiliteit, opslag, opwek en slim gebruik van energie.
Daarbij gaat het nadrukkelijk ook om slimmer benutten van het bestaande systeem. Door lokaal – bijvoorbeeld op het niveau van een onderstation – beter samen te werken, kunnen opwek, verbruik en opslag beter op elkaar worden afgestemd. Zo ontstaat meer ruimte op het net, worden pieken beperkt en kunnen onnodige investeringen in extra kabels en stations in de toekomst worden voorkomen. Energiehubs zijn daar op kleinere schaal al een goed voorbeeld van.
Het doel is een gedeeld beeld en gezamenlijke richting, zodat plannen en investeringen beter op elkaar aansluiten.
Wat betekent dit lokaal?
Het RPE helpt gemeenten om beter onderbouwde keuzes te maken. Door regionaal inzicht in het energiesysteem en de regels die daarbij horen, wordt duidelijk wat waar wel en niet kan — en wat nodig is om ontwikkelingen mogelijk te maken.
Het RPE zorgt er ook voor dat lokale en regionale programma’s beter op elkaar aansluiten. Niet elke gemeente loopt in hetzelfde tempo of met dezelfde ambitie, maar juist door dit samen te brengen ontstaat overzicht en richting. Zo kunnen gemeenten van elkaar leren en worden “gaten” tussen plannen voorkomen.
Energie en ruimte in samenhang
Een belangrijk uitgangspunt is de koppeling met ruimtelijke ontwikkeling. Het RPE wordt parallel ontwikkeld aan het Regionaal Ontwikkelingsperspectief (ROP), waarbij de wisselwerking centraal staat.
Enerzijds moet het energiesysteem ruimte bieden aan ontwikkelingen zoals woningbouw en economische groei. Anderzijds stellen de mogelijkheden en beperkingen van het energiesysteem ook kaders voor die ontwikkelingen. Deze wederkerigheid vraagt om afstemming in een vroeg stadium, zodat energie en ruimte elkaar versterken in plaats van beperken.
Ook de warmtetransitie is daarin een belangrijk onderdeel. De keuzes die nu worden gemaakt voor nieuwe woningen, wijken en bedrijventerreinen hebben direct invloed op de druk op het elektriciteitsnet. Door warmte, elektriciteit en opslag in samenhang te bekijken, kunnen we slimmer ontwerpen en investeren. Netbewuste nieuwbouw laat zien dat woningen slim verwarmd kunnen worden, terwijl de belasting van het net beperkt blijft. Zo worden warmte, elektriciteit en ruimte beter op elkaar afgestemd.
Bouwen op wat er al is
Het RPE sluit aan bij bestaande kaders, zoals de RES 1.0, landelijke ontwikkelingen (ISA) en het provinciale programma Energiesysteem.
Een belangrijk uitgangspunt is minimaal 50% lokaal eigendom bij grootschalige opwek. Het RPE werkt uit hoe dit principe doorwerkt in het energiesysteem.
Van visie naar uitvoering
Het RPE werkt toe naar een gezamenlijk toekomstbeeld en richtinggevende keuzes voor het energiesysteem richting 2035 en 2050. Deze worden vertaald naar afspraken tussen partijen in de regio en naar een uitvoeringsagenda voor de korte en middellange termijn.
Samenwerking staat daarbij centraal: tussen overheden, netbeheerders, marktpartijen en energiecoöperaties. Ook gezamenlijke kennisopbouw en datagedreven werken spelen een belangrijke rol.
Samen aan de slag
In 2026 wordt het RPE verder uitgewerkt, met besluitvorming voorzien in 2027. In deze fase ligt de nadruk op het opbouwen van inzicht, het verkennen van scenario’s en het maken van keuzes.
Voor partijen in de regio is dit hét moment om actief bij te dragen, zodat plannen en investeringen beter op elkaar aansluiten en we samen bouwen aan een toekomstbestendig energiesysteem.