De dreigende aansluitstop op het elektriciteitsnet in Gelderland is voorlopig voorkomen. Dat is goed nieuws voor woningbouw, bedrijven en de energietransitie in onze regio.
Tegelijkertijd is het beeld niet zorgeloos. De ruimte die er nu is, is tijdelijk en kwetsbaar. In delen van het FGU-gebied, met name richting Utrecht, blijven beperkingen bovendien aan de orde. Voor Rivierenland betekent dit dat de urgentie onverminderd hoog blijft.
Tijdelijke ruimte door gezamenlijke crisisaanpak
De afgelopen maanden was het risico reëel dat nieuwe aansluitingen op het net stil zouden vallen. Dankzij een intensieve samenwerking tussen Rijk, provincies, netbeheerders en regionale partners is dat scenario in Gelderland voorlopig afgewend.
Die ruimte is echter geen gegeven. Ze bestaat alleen zolang afgesproken maatregelen ook daadwerkelijk en op korte termijn worden uitgevoerd. Als dat niet lukt, kan een aansluitstop alsnog volgen.
Het gaat nadrukkelijk om een crisisaanpak die tijd moet creëren, geen structurele oplossing. Die ligt in uitbreiding van het net, en dat kost jaren.
Werken met ‘pockets’: lokaal sturen op schaarste
Nieuw in de aanpak is dat het netwerk wordt opgedeeld in kleinere deelgebieden, zogenoemde ‘pockets’. Binnen deze gebieden wordt gekeken hoeveel ruimte er nog is en hoeveel flexibiliteit nodig is om nieuwe aansluitingen mogelijk te houden.
Voor Rivierenland betekent dit dat er gerichter gestuurd kan worden op lokale situaties, maar ook dat het systeem minder vanzelfsprekend samenhangend is. Ruimte die in het ene gebied ontstaat, komt niet automatisch beschikbaar voor een ander gebied. Dat maakt het verdelen van schaarse capaciteit complexer.
Flexibiliteit: essentieel, maar niet automatisch lokaal beschikbaar
Een groot deel van de tijdelijke ruimte wordt gevonden in flexibiliteit. Denk aan bedrijven die hun elektriciteitsgebruik aanpassen, batterijen die pieken opvangen of installaties die tijdelijk kunnen bijsturen.
Die flexibiliteit wordt ingezet waar de druk op het net het grootst is. Dat betekent dat capaciteit die in de ene regio wordt georganiseerd, niet automatisch beschikbaar is voor ontwikkelingen in diezelfde regio.
Voor Rivierenland kan dat concreet betekenen dat flexibiliteit uit bijvoorbeeld de Bommelerwaard wordt ingezet om knelpunten elders in het congestiegebied op te lossen. Daarmee helpt het het systeem als geheel, maar niet per se de lokale opgave, bijvoorbeeld rond Culemborg. Dit vraagt om scherpe keuzes en goede regionale afstemming.
Iedereen kan bijdragen aan ruimte op het net
De praktijk laat zien dat het elektriciteitsnet vooral tijdens piekmomenten zwaar belast is, met name tussen 16.00 en 21.00 uur. Buiten die uren is er vaak nog wel ruimte.
Dat betekent dat zowel huishoudens als ondernemers kunnen helpen door hun stroomgebruik te verplaatsen naar momenten buiten de piek. Dat geldt voor alle apparaten, maar vooral voor grotere verbruikers zoals warmtepompen, laadpalen en thuisbatterijen maakt dit echt verschil. Steeds vaker is daar ook een vergoeding voor beschikbaar via energieleveranciers of andere aanbieders.
Voor grotere bedrijven geldt dat zij een belangrijke rol spelen als zogenoemde ‘congestieverzachters’. Netbeheerders maken steeds vaker afspraken met bedrijven om op piekmomenten tijdelijk minder stroom af te nemen of juist flexibel vermogen in te zetten, bijvoorbeeld via batterijen. Die flexibiliteit is essentieel om het net werkbaar te houden in de komende jaren.
Wat betekent dit voor Rivierenland?
Voor Rivierenland is de belangrijkste boodschap dat de aansluitstop voorlopig is voorkomen, maar dat de onderliggende problematiek onverminderd aanwezig is.
De situatie laat zien dat we steeds meer afhankelijk worden van hoe slim we het bestaande systeem benutten. Ruimte op het net ontstaat niet vanzelf, maar moet actief worden georganiseerd en verdeeld.
Daarom wordt in Rivierenland ook volop ingezet op samenwerking, onder andere via de Taskforce Netruimte. In deze taskforce werken gemeenten, netbeheerders en andere partners samen om knelpunten inzichtelijk te maken, flexibiliteit te organiseren en keuzes beter op elkaar af te stemmen.
Die inzet sluit aan bij bredere ontwikkelingen in de regio, zoals netbewust bouwen, het ontwikkelen van lokale flexibiliteit en opslag en het beter verbinden van elektriciteit en warmte via de Expertpool Warmte.
Van opwek naar een werkend energiesysteem
Deze ontwikkeling onderstreept opnieuw de beweging die we in Rivierenland maken: van alleen duurzame opwek naar het organiseren van het energiesysteem als geheel.
Met het Regionaal Programma Energiesysteem werken we aan die volgende stap. Daarin brengen we opwek, gebruik, opslag en infrastructuur samen, zodat we beter kunnen sturen op waar en wanneer energie beschikbaar is.
Ruimte om door te werken
De directe dreiging van een aansluitstop is in Gelderland voorlopig afgewend. Dat biedt ruimte om door te werken.
Maar die ruimte is beperkt en tijdelijk. De druk op het net blijft groot en de keuzes die we maken in de regio worden steeds bepalender.
De urgentie om samen slimmer met het energiesysteem om te gaan, is daarmee alleen maar toegenomen.