De energietransitie in Rivierenland verandert snel. Waar het eerst vooral ging over duurzame opwek, draait het nu steeds meer om de vraag: hoe organiseren we het energiesysteem als geheel? Met een voller elektriciteitsnet, groeiende vraag en grote ruimtelijke opgaven is samenhang essentieel.
Daarom werken gemeenten, provincie, netbeheerders en andere partners aan het Regionaal Programma Energiesysteem (RPE), op basis van de opdracht van de Stuurgroep RES/GEIS van 11 december 2025.
Van opwek naar samenhang
Netcongestie is geen tijdelijk probleem, maar een structurele uitdaging. Zonder regionale afstemming dreigen investeringen elkaar tegen te werken en blijven kansen liggen.
Het RPE brengt het energiesysteem als geheel in beeld en helpt om keuzes te maken die regionaal logisch zijn en lokaal uitvoerbaar. Het gaat daarbij niet alleen om hoeveel energie we opwekken, maar juist ook om waar en wanneer we energie gebruiken, opslaan en verdelen.
Energie en ruimte horen bij elkaar
Tegelijk wordt gewerkt aan het Regionaal Ontwikkelingsperspectief (ROP). De relatie met het RPE is wederkerig.
Het energiesysteem moet passen bij ruimtelijke ontwikkeling, maar stuurt die ontwikkeling ook. Wat wel en niet kan op het net, bepaalt mede waar we bouwen en ontwikkelen. Energie en ruimte zijn daarmee onlosmakelijk verbonden.
Verbinding met andere opgaven
Het RPE staat niet op zichzelf. Het wordt afgestemd met regionale opgaven zoals woningbouw, bedrijventerreinen, mobiliteit en economische ontwikkeling. Netbewust bouwen en energiehubs zijn daar voorbeelden van. Ook inzichten op het niveau van onderstations – waar ruimte op het net zit en waar niet – spelen een belangrijke rol. Zo worden keuzes in energie en ruimte beter op elkaar afgestemd.
Ook de warmtetransitie is een belangrijk onderdeel van het RPE. De keuzes die we nu maken voor nieuwe woningen, wijken en bedrijventerreinen hebben direct invloed op de druk op het elektriciteitsnet. Door warmte, elektriciteit en opslag in samenhang te bekijken, kunnen we slimmer ontwerpen en investeren. Netbewuste nieuwbouw laat zien dat woningen slim verwarmd kunnen worden, terwijl de belasting van het net beperkt blijft. Zo worden warmte, elektriciteit en ruimte beter op elkaar afgestemd.
Kaders en uitgangspunten
Het RPE bouwt voort op bestaande afspraken en programma’s. Het sluit aan bij landelijke ontwikkelingen (zoals de ISA) en het provinciale programma Energiesysteem, en geeft verdere invulling aan de RES 1.0 van FruitDelta Rivierenland.
Een belangrijk uitgangspunt is dat bij grootschalige opwek wordt ingezet op minimaal 50% lokaal eigendom. Het RPE werkt uit hoe dit terugkomt in het energiesysteem van de toekomst.
Naar gezamenlijke keuzes
Het RPE werkt toe naar een gezamenlijk beeld van het energiesysteem richting 2035 en 2050, met bijbehorende keuzes en afspraken. Dit vormt de basis voor lokaal beleid, zoals omgevingsplannen, en voor regionale samenwerking.
Het RPE wordt in 2026 uitgewerkt, met besluitvorming voorzien in 2027. Raadsleden worden hierin meegenomen via onder andere raadsinformatiebijeenkomsten.
Wat betekent dit voor u als raadslid?
Het RPE raakt direct aan keuzes over woningbouw, economie en de inrichting van de leefomgeving.
U krijgt te maken met dilemma’s zoals:
- woningbouw versus beschikbare netcapaciteit;
- ruimtelijke ambities versus beperkingen van het energiesysteem;
- snelheid versus zorgvuldigheid;
- lokale belangen versus regionale samenhang.
Het RPE helpt om deze keuzes niet ad hoc te maken, maar vanuit een gezamenlijk beeld en duidelijke uitgangspunten.